Hoa Đào hoa Mai ngày Tết

BS Phạm Tu Chính

 

Mỗi năm hoa đào nở,
Lại thấy ông Đồ già
Bày mực tàu giấy đỏ,
Bên phố đông người qua
...
Mỗi năm hoa đào nở, câu thơ nổi tiếng của thi sĩ Vũ đình Liên  trong bài thơ "Ông Đồ": hoa đào nở báo hiệu Tết Nguyên Đán sắp đến. Cành hoa đào  được trưng ngày Tết ở các gia đình ngoài Bắc như cành Hoa Mai ở trong nhà các gia đình miềnNam.

Hoa đào miền Bắc :
Hoa Đào miền Bắc nổi tiếng là loại hoa Đào được trồng ở làng Nhật Tân, Nhật Tân cách trung tâm Hà Nội 7 cây số về phía Tây Bắc, nằm ven Hồ Tây và bờ sông Hồng. Cây Đào nhờ thổ ngơi đặc biệt ở làng Nhật Tân đã sản xuất ra loại "Đào Biếc" màu hồng thắm rất đẹp còn gọi là "Đào Thắm".Với sự phát triển đô thị, thành phố Hà nội mở rộng , vùng quanh Hồ Tây nhiều khu đất đang canh tác trồng giống đào nổi tiếng này bị sang bán để xây cất những căn nhà lầu, những cao ốc khiến diện tích trồng cây đào Nhật Tân bị thu hẹp. Các nhà trồng tỉa cây đào đã thử đem tiền qua bên kia sông Hồng là huyện Đông Anh tỉnh Phúc Yên mua đất để trồng Đào, song vùng đất này không thích hợp với cây đào, không giống như đất vùng Nhật Tân nên cành đào mọc ở Đông Anh kém xa đào Nhật Tân. Người ta tiên đoán nếu không bảo tồn giống đào Nhật Tân và giữ diện tích trồng cây của một làng nổi tiếng với Cành Đào ngày Tết ở làng Nhật Tân thì trong tương lai sẽ không còn những cành đào đẹp, mỹ thuật đầy hoa đỏ thắm nữa. Thật là đáng tiếc nếu sự việc sẽ xảy ra như vậy.
Đào hoa có 3 loại :
1- đào phai, hoa đơn, màu hồng nhạt.                          
2- đào bạch phát nhiều tán, loại này rất hiếm.                    
3- đào bíếc hay đào thắm, hoa kép to, cánh hoa dày, mầu đỏ tươi,  nhiều người ưa thích.
Trong Nam trên Cao nguyên Đà Lạt có giống đào hoa Nhật bản cánh hoa đơn, màu hồng nhạt, song sắc đẹp kém xa đào Nhật Tân. Loại hoa đào Nhật bản này cũng được trồng nhiều dọc sông Potomac ở thủ đô Hoa Thịnh Đốn, Hoa Kỳ mỗi năm cuối tháng Ba có Hội Hoa Anh Đào với kiệu diễu xe hoa, hàng năm lôi cuốn nhiều du khách trong nước Mỹ và ngoại quốc tới vùng Hoa Thịnh Đốn coi hoa đào nở.
Cây đào hoa được trồng ở nơi đất cao ráo, quang đãng cần nhiều ánh mặt trời, không ưa đất trũng, ẩm thấp (làm rễ cây dễ thối). Thông thường cây đào nở vào dịp từ trung tuần tháng chạp ta đến giữa tháng giêng ta, song không phải năm nào hoa đào cũng nở vậy, cần phụ giúp bởi bàn tay kinh nghiệm để có hoa nở vào đúng ngày Tết Nguyên Đán để lấy may, hên cho gia đình.

Theo kinh nghiệm, muốn cho hoa đào nở đúng kỳ Tết ở Bắc Việt, nhà trồng đào thường tuốt lá cây đào vào giữa tháng mười một, nếu năm thời tiết ấm, nắng đến sớm hơn thì tuốt lá muộn hơn vài ngày, trái lại nếu thấy trời rét nhiều thì tuốt lá sớm hơn ít ngày mục đích để nhựa cây đào lên tập trung vào nụ hoa, làm cây ra nhiều nụ, hoa ra đều, mập to, cánh dầy, màu thắm đẹp.Tuốt lá rồi nếu trời nắng quá, nhà trồng hoa phải làm giàn che nắng, phun nước lạnh toàn bộ tán, thân cây, cành để hãm hoa đừng có nở sớm. Nếu trời lạnh quá thì phải tưới nước ấm quanh gốc cây để làm cây ra hoa đúng hạn kỳ mong muốn.
 
Dân Hà nội hàng năm ra chợ Tết mua đào cành hay chậu, có khi lên tận làng trồng đào nơi sản xuất đào, lựa chọn chậu đào đẹp , nhiều hoa, dáng đẹp về trưng ngày Tết, giá tiền một chậu đào hay cành khá đắt.
 
Chúng tôi còn nhớ Tết Nguyên Đán năm 1956, chủ tịch miền Bắc ông Hồ chí Minh đã nhờ Ủy Hội Quốc Tế Kiểm soát Đình chiến mang một cành đào Nhật Tân khá lớn đưa biếu Tổng Thống Ngô đình Diệm, cành đào giao duyên này được Tổng Thống Diệm trưng ở ngay giữa phòng khách Dinh và có khoe món quà này với quân cán chính khi vào chúc Tết Tổng Thống. Sau Tết năm đó, chuyên Hiệp Thương Nam Bắc không thành nên không thấy có cành đào Bắc gửi biếu nữa.

Tương truyền Vua Quang Trung Nguyễn Huệ sau ngày mùng 5 tháng Giêng năm Kỷ Dậu (đại phá quân Thanh ở Hà Nội) đã sai kỵ binh cưỡi ngựa mang cành đào Nhật Tân về Phú Xuân để trao tặng Công Chúa Ngọc Hân, người vợ xứ Bắc , một cử chỉ rất lãng mạn !!
 
Gần ngày Tết, cành đào mua ngoài chợ không có lá được đem về nhà , các cụ đem đốt gốc cành đào trước khi cắm vào lọ lộc bình lớn, đặt lên bàn thờ tổ tiên, hay ở giữa phòng khách chờ ngày Tết nụ hoa đào sẽ nở rộ từ cành lên đến ngọn, hoa xi xít trên cành không có lá. Cành đào được chọn sao cho khum tròn như cái nơm (nơm  bắt cá) rất đẹp. Hoa nở trên cây bền hơn là trên cành đào  không có rễ cây cắm trong lọ.   
Khứ niên, kim nhật thử môn trung
Nhân diện đào hoa tương ánh hồng,  
Nhân diện bất tri hà xứ khứ  
Đào hoa y cựu tiếu đông phong  

dịch :
Ngày đó, năm xưa ngưỡng cửa này
Ngọc diện, hoa đào nét hây hây Người xưa giờ lạc phương nào nhỉ?
Đào cười trong gió vẫn còn đây.
 

... mời bạn mua nguyệt san đọc tiếp ...