Huyết áp thấp

BS Nguyễn Ý Đúc

 

Câu Chuyện Thầy Lang

Thường  thì chúng ta e ngại bị cao huyết áp, nhiều  hơn là thấp huyết áp. Vì sợ bị rơi vào cảnh liệt hạ chi đi xe lăn vì tai biến mạch máu não hoặc  bị suy thận suy tim,  những biến chứng trầm trọng của "tên sát nhân thầm lặng" này .

Tuy nhiên, nếu huyết áp quá thấp thì lại cĩ nhiều rủi ro cho sức khỏe, đơi khi đe dọa tới tính mệnh.

Huyết áp là sức ép của máu lên lịng động mạch khi trái tim thu bĩp để đẩy máu vào động mạch và khi tim trương giãn ra để tiếp nhận máu.

Huyết áp được đo theo đơn vị mili mét thủy ngân (mmHg), với hai con số: số  trên là huyết áp tâm thu (systolic) và số dưới là huyết áp tâm trương (diastolic).

Huyết áp thay đổi tùy theo thời gian trong ngày: thấp nhất vào ban đêm khi ngủ, cao hơn khi thức dậy; buổi chiều cao hơn buổi sáng, nhất là khi đi lại, lao động chân tay, tinh thần căng thẳng. Huyết áp cũng thay đổi tùy theo tư thế cơ thể.  Khi ngồi huyết áp tâm trương cao hơn nằm khoảng 5mmHg. Ngồi khơng dựa lưng, tâm trương cao hơn 6mmHg. Ngồi chéo cẳng chân,  tâm thu tăng từ 2-8mmHg. Ngồi mà tay buơng thõng, HA cao hơn là khi tay dơ cao.

Cơ thể rất nhạy cảm với sự thay đổi huyết áp, đặc biệt là một số tế bào ở thành động mạch. Khi huyết áp đột nhiên tăng hoặc giảm, các tế bào này sẽ can thiệp khiến cho huyết áp trở lại mức trung bình để cĩ đủ máu chuyển tới các cơ quan sinh tử như tim, não, thận.
 
HA ở tay trái hoặc tay phải khơng khác biệt mấy, tuy nhiên nếu đo lần đầu, nên đo cả hai bên để so sánh.

Hiện nay các nhà chuyên mơn coi huyết áp bình thường là bằng hoặc dưới 120/80, lý tưởng là 115/75.

Thế nào là
huyết áp thấp

Các nhà y học cũng đồng ý với nhau là huyết áp thấp khi một trong hai kết quả bằng hoặc dưới 90 cho tâm thu, 60 tâm trương. Như vậy nếu cĩ kết quả 115/50 thì là huyết áp thấp.

Đây là con số chung chung, với người này là thấp nhưng lại bình thường với người khác vì họ khơng cĩ các khĩ khăn dấu hiệu bệnh như chĩng mặt, sỉu hoặc bất tỉnh.

Người tập luyên cơ thể, các lực sĩ thường hay cĩ huyết áp và nhịp tim hơi thấp hơn bình thường mà họ vẫn khỏe mạnh.

Cĩ nhiều loại thấp huyết áp khác nhau:
a-Thấp với tư thế đứng  (Orthostatic hypotension).
Chẳng hạn khi đang nằm hoặc ngồi mà đứng lên, nhất là với động tác quá nhanh, đứng xếp hàng lãnh "tem phiếu" cả nửa ngày, đứng lâu khi tắm hoa sen, đơi khi do ngồi làm việc liên tục nhiều giờ.

Bình thường, khi đổi tư thế như vậy, sẽ cĩ khoảng từ 300-800cc máu dồn xuống phần dưới cơ thể theo sức hút của trái đất, khiến cho não thiếu dinh dưỡng. Con người cảm thấy xây xẩm, lảo đảo, chĩng mặt.
 
May mắn là cơ thể đã cĩ sẵn một số đáp ứng tim mạch, thần kinh, sinh hĩa để đối phĩ với rủi ro này. Chẳng hạn các cơ bắp ở hạ chi co hẹp, thành bụng ép vào tĩnh mạch đẩy máu từ dưới ngược lên phía trên. Do đĩ hậu quả của huyết áp thấp chỉ thoảng qua khoảng dăm ba giây-phút. Nếu các cơ chế này hoạt động kém hữu hiệu, hậu quả sẽ lâu dài.

Hiện tượng này thường thấy ở người cao tuổi hoặc người suy nhược, nhưng đơi khi cũng cĩ ở người trung niên khỏe mạnh khi họ ngồi lâu với cẳng chân bắt chéo rồi bất chợt đứng dậy.

Nguyên nhân cĩ thể do tác dụng của một số dược phẩm, khiếm khuyết hồi huyết tĩnh mạch, giảm khối lượng máu, suy tim, rối loạn thần kinh.

Trong trường hợp này, các nhà chuyên mơn coi thấp huyết áp là khi tâm thu giảm ít nhất 20mmHg, tâm trương giảm ít nhất 10mmHg sau khi đứng dậy khoảng 3 phút.

b-Thấp do rối loạn liên lạc giữa thần kinh tim-não
Khi đứng quá lâu, huyết áp thường thấp, nhưng cơ thể cĩ thể điều chỉnh để bình thường hĩa.

Tuy nhiên, ở một số người, nhất là giới trẻ thì cơ chế điều chỉnh này khơng làm việc đúng đắn. Thay vì báo động huyết áp thấp, thần kinh tại tim lại phát ra tín hiệu ngược lại (huyết áp cao), não bộ bèn giảm nhịp tim và hạ huyết áp. Máu đưa xuống phần bụng và hạ chi nhiều, lên não ít. Tình trạng trở nên xấu và bệnh nhân cảm thấy xây xẩm, quay cuồng.

c-Thấp sau bữa ăn (Postprandial hypotension)
Trong vịng 2 giờ sau khi ăn, huyết áp cĩ thể giảm tới 20mmHg, đặc biệt là ở người tuổi cao, người đang bị cao huyết áp, cĩ bệnh tim mạch, người già cĩ tiền sử té ngã, người đang dùng thuốc trị cao huyết áp. Sự kiện này cĩ thể gây ra ngất sỉu, cơn đau thắt ngực, chĩng mặt, mệt, buồn nơn, mờ mắt thậm chí cả stroke nữa.

Cĩ nhiều cách giải thích:
Như là sau khi ăn, máu tụ nhiều ở cơ quan nội tạng (ruột, bao tử) để giúp sự tiêu hĩa thực phẩm, giảm khối lượng máu cho các bộ phận khác (não).
Hoặc là sau bữa ăn cĩ sự giảm lượng máu từ tim đưa ra;
Hoặc thấp huyết áp là do tác dụng của insulin làm giảm đường huyết kéo theo giảm huyết áp;
Hoặc sự quá giãn tĩnh mạch ngoại vi.
 
Bình thường thì cơ thể điều chỉnh được bằng cách tăng lượng máu bơm ra từ tim và co mạch máu ngoại vi. Nhưng ở nhiều người, cơ chế này "trục trặc", thiể

... mời bạn mua nguyệt san đọc tiếp ...