Bệnh chàm và điều trị theo Đông y

BS Phan Minh Trí

 

Thế nào là bệnh chàm
Chàm là một trong những bệnh da thường được đề cập đến nhất với tỉ lệ ngày càng tăng tại các phòng khám chuyên khoa da liễu và ngay cả ở những phòng khám đa khoa. Xuất độ thật sự của bệnh chưa được biết rõ, khoảng chừng 10% dân số thế giới mắc phải. Một nghiên cứu ở London (Anh) cho thấy tỉ lệ khoảng 18% tổng số bệnh nhân tự đến khám bệnh tổng quát.
Cho đến nay vẫn chưa có một định nghĩa thật đầy đủ về bệnh, nhưng có thể xem chàm là một đáp ứng viêm đặc biệt của da đối với các yếu tố nội sinh và ngoại sinh, các yếu tố này đơn độc hay phối hợp. Chữ "chàm" (Eczema) xuất phát từ tiếng Hy lạp (ek: ngoài và zeo: sôi hay bong bóng) nghĩa là làm sôi lên (to boil) hay sủi tim lên (bubble over) và gợi ý bản chất viêm có tính phản ứng của bệnh này. Vậy có thể xem chàm là tình trạng viêm da, cụ thể là ở vùng thượng bì. Tuy nhiên cần chú ý không phải tất cả những trường hợp nào viêm da cũng do chàm, và chàm là một bệnh ngoài da không lây lan.
Nguyên nhân sinh bệnh
Vấn đề đau đầu đối với các thầy thuốc đa khoa là tìm cho ra nguyên nhân gây bệnh vì chúng rất phức tạp. Tuy nhiên, chắc chắn rằng bệnh chàm phải xảy ra dựa vào 2 điều kiện :
1. Cơ địa dị ứng của da :
Chức năng gan mật kém
Rối loạn tiêu hóa như táo bón, ...
Suy thận
Nội tiết: có nhiều cas bị chàm do thai kỳ hoặc vòng kinh
Chức năng thần kinh xáo trộn
Thiếu acid béo không no, vitamin B6, B12
Nhiều cas bị chàm ở 2 chi dưới do suy tĩnh mạch mạn tính chi dưới,...
2. Dị ứng nguyên:
Ngoại sinh : các hóa chất, tác nhân vật lý, các ký sinh trùng, các loại thảo mộc,...
Nội sinh : do thuốc men, thức ăn, yếu tố tâm lý, yếu tố thể tạng,...
Tiến triển của bệnh chàm:
     - Giai đoạn cấp:
Hồng ban  Z  Phù Z Sẩn Z Mụn nước  Z  Bóng nước  Z Rịn nước nhiều Z   Vẩy tiết (Mài)
    - Giai đoạn bán cấp:
Nếu còn tiếp xúc với tác nhân gây bệnh. Tổn thương rịn nước ít dần Z          Hình thành vẩy nhỏ.
   - Giai đoạn mạn tính:
Chỗ tổn thương khô dần, nhám, có vảy mịn, da dày lên. Ngứa dữ dội làm bệnh nhân phải gãi nhiều làm vùng da càng dày thêm, xám lại tạo nên những đường rãnh đan chéo nhau (hiện tượng Lichen hóa).
Trên thực tế lâm sàng, ba giai đoạn trên không phân định rõ ràng mà có thể chồng chéo lên nhau, đặc biệt trên nền các mảng của chàm mạn tính có thể xuất hiện các cơn bộc phát cấp.
Điều trị theo y học cổ truyền (YHCT):
1. Điều trị toàn thân:
Một trong những nguyên nhân gây bệnh được Yhct. nhắc đến nhiều nhất là phong, sau đó là thấp và nhiệt.
Giai đoạn cấp và bán cấp: được chẩn đoán theo biện chứng yhct. là phong thấp nhiệt độc vì có hiện tượng viêm, sẩn kèm theo mụn nước, bóng nước (yếu tố thấp và nhiệt). Phép chữa trong giai đoạn này là khu phong, thanh nhiệt, trừ thấp, tiêu độc.
Giai đoạn mạn tính: yhct. cho rằng do yếu tố phong thấp nhiệt tác động lâu ngày sinh ra trạng thái huyết táo (táo có nghĩa là khô, dùng để mô tả tình trạng da dày lên, khô và nhám), kèm theo tình trạng cơ thể suy yếu (hư) do bệnh lâu ngày. Do đó, cách chữa trong giai đoạn này là khu phong, nhuận táo, bổ khí huyết.
Các dược liệu thường được sử dụng là phòng phong, kim ngân hoa, bồ công anh, thích tạo giác (gai trái bồ kết), ké đầu ngựa, trần bì, kinh giới, tía tô, muồng trâu, ý dĩ, huỳnh kỳ, sinh địa, xuyên sơn giáp, thiên hoa phấn, cam thảo, huyết rồng, hoa hòe, ... Tùy theo thể bệnh của mỗi người mà phối hợp từng vị và liều lượng thích hợp.
2. Điều trị tại chỗ:
  - Giai đoạn cấp: dùng tô mộc, hoàng đằng và kinh giới sắc đặc ngâm rửa chỗ tổn thương khi nước còn nóng. Đối với chàm cấp ở trẻ em có thể dùng hoa kim ngân phối hợp với kinh giới, sắc đặc dùng để ngâm rửa. Ngoài ra, nếu không có sẳn các dược liệu kễ trên, có thể dùng lá chè xanh nấu nước để ngâm rửa cũng có tác dụng tốt.
   - Giai đoạn bán cấp: dùng tô mộc (khoảng 100g) nấu nước ngâm rửa chỗ tổn thương.
   - Giai đoạn mạn tính: dùng cây kinh giới nấu nước ngâm rửa thường xuyên. Có thể phối hợp thêm với cây hy thiêm (chú ý phân biệt với cây Chó đẻ răng cưa, vì cây hy thiêm còn có tên khác là chó đẻ). Sự phối hợp này có thể giúp làm mềm những chỗ da bị sừng hóa đáng kể, đồng thời làm giảm ngứa nhanh chóng (càng gãi nhiều do ngứa, da tại chỗ càng dày thêm).
   - Ngoài ra, còn có một kinh nghiệm điều trị tại chỗ bệnh chàm bằng cách hấp bằng nhiệt khô (dùng máy sấy tóc) rồi dùng thuốc Flucinar bôi tại chỗ, mỗi ngày từ 1 - 2 lần tùy mức độ tổn thương nặng hay nhẹ