Nghệ thuật xin lỗi

BS Lê Phương Thúy

 

Thưa đúng như vậy, xin lỗi là cả một nghệ thuật, vì  nếu làm đúng cách, hành động xin lỗi sẽ hàn gắn sự đổ vỡ, sự mất mát, giận hờn trong tình bạn, tình yêu, và từ đó, tình yêu sẽ mặn nồng hơn, tình bạn sẽ thân thiết hơn. Hành động xin lỗi đúng cách trong công việc làm, trong một dịch vụ buôn bán, thương mại, còn giúp công việc làm vững chắc, tránh bị sa thải, đạt được sự tin tưởng của cấp trên, của đồng nghiệp và thân chủ.

Sau đây là thành phần  của một lời xin lỗi đúng cách:
1. Nói ra cho đối tượng biết mình sai ở chỗ nào, lỗi của mình nằm ở đâu. Thí dụ: "anh biết là anh có lỗi với em khi nói dối với em rằng anh gởi tiền học qua cho con, trong khi thật sự là anh gởi tiền về Việt Nam cho bà chị của anh".
2. Giải thích hành động của mình: "Anh thật sự định là sẽ nói cho em biết, nhưng trong lúc bà chị anh cần tiền gấp nên anh gởi đại. Em đang có nhiều chuyện phải lo nghĩ, anh không muốn làm em lo nghĩ thêm. Anh cũng có sợ là em sẽ không cho anh gởi nên anh gởi đại".
3. Nói lên nỗi lòng của đối tượng: "anh biết là em giận anh ghê lắm vì anh đã nói dối. Anh biết là từ nay em sẽ không tin anh nữa".
4. Cho biết là mình sẽ không tái phạm: "từ nay trở đi dù cấp bách đến đâu đi nữa, anh cũng sẽ nói cho em biết".
5. Đề nghị biện pháp phòng ngừa (hoặc trừng phạt nếu cần): "anh sẽ email cho em, hoặc để message cho em trong điện thoại cầm tay, có được không?

Một thí dụ khác, cha hay mẹ xin lỗi con:
Ba biết lục lọi thư từ của con là điều không đúng, nhưng vì nóng lòng muốn biết chuyện gì xảy ra cho con nên ba làm đại.
Ba biết con rất giận ba vì đã xâm phạm vào đồ vật riêng tư của con.
Từ nay con yên tâm là chuyện này sẽ không xảy ra nữa. Ba cũng mong là con sẽ nói cho con biết những chuyện gì xảy ra cho con để ba khỏi phải lo lắng.

Con xin lỗi cha mẹ:
Con biết mình có lỗi đã nói dối ba mẹ để đi chơi, nhưng con muốn đi chơi quá mà sợ nói thật thì ba mẹ sẽ không cho, nên con làm đại. Bạn con sắp dọn nhà qua tiểu bang khác, nếu không đi chơi với nó lần này, sợ là sẽ không gặp nó được nữa.
Con biết ba mẹ vừa giận vừa lo, và khó mà tin con được nữa. Con sẽ cố gắng không bao giờ nói dối ba mẹ nữa.

 Nhân viên xin lỗi cấp trên:
Tôi có đi phàn nàn với những người khác là ông đã đối xử không công bằng với tôi, và điều này đã đến tai ông.
Tôi biết là tôi không nên làm như vậy, mà nên nói thẳng với ông thì đúng hơn.
Mong ông bỏ qua. Việc này sẽ không xảy ra nữa.
CÁC YẾU TỐ QUAN TRỌNG KHÁC
1. Thành thật: người xin lỗi cần thật sự tin rằng mình có lỗi,  có thiện chí sửa lỗi cũng như muốn đền bù sự mất mát đã gây ra. Lời xin lỗi thiếu thành thật sẽ làm cho tình hình tệ hại hơn, và đối tượng còn giận mình hơn nữa. Một trong những phương pháp chứng tỏ sự thành thật là nhìn thẳng vào mắt người đối diện trong khi nói lời xin lỗi.
2. Chọn thời điểm và nơi chốn thuận tiện tùy mức độ và nội dung của lỗi lầm. Một sơ sót nhỏ có thể chỉ cần một tiếng "sorry". Sơ sót lớn và có tính cách riêng tư cần chọn lúc không có người khác xung quanh, lúc đối tượng rảnh rỗi không bị chia trí vì công việc khác. Chọn lúc đối tượng đang vui vẻ, cũng dễ được tha thứ hơn. Có khi cần mời đi ăn hoặc có sự hiện diện của một người có uy tín để tăng thêm sự thoải mái và nghiêm chỉnh, nhất là khi mình không khéo ăn khéo nói thì lại càng cần sự yểm trợ của một "đồng minh" giúp tình hình bớt căng thẳng.

CÁC CHƯỚNG NGẠI LÀM CHÚNG TA KHÔNG XIN LỖI
Phong tục, thói quen: trong khi người Mỹ liền miệng hai chữ sorry và thank you thì hai chữ cám ơn và nhất là xin lỗi, không phải là hai chữ mà chúng ta nói thường xuyên. Nếu chúng ta sẵn sàng học hỏi thói quen mới này với người lạ, thì xin lỗi vẫn là hai chữ khó nói trong những liên hệ thân mật như giữa vợ chồng, giữa cha mẹ và các con, giữa người lớn và trẻ em.
Sợ đối tượng tấn công: sợ rằng khi xin lỗi, sẽ bị la mắng thêm, sợ thêm hình phạt. Người chồng sợ vợ sẽ đem lỗi của mình mà đay nghiến và nhắc nhở không quên.
Sợ mất mặt, mất uy.
Muốn che dấu sự kém cõi hay vụng về của mình. Sợ bị coi thường, sợ bị chế diễu.
Không nhận thấy đưọc lỗi lầm cuả mình: những người bị rối loạn về nhân cách (personality disorder) thường không thấy được lỗi của mình, chỉ thấy lỗi của người khác.

CÁCH NHẬN LỜI XIN LỖI
Phản ứng của người được xin lỗi rất quan trọng, đóng góp phần lớn vào việc người khác có muốn xin lỗi mình hay không và xin lỗi như thế nào. Nên:
tỏ vẻ lắng nghe
giữ sự bình tĩnh, không la mắng, không khóc lóc, làm mình làm mẩy
không nhân cơ hội này mà la mắng, nhiếc móc thêm.
không dùng lời lẽ nặng nề, chửi mắng.
hỏi lại cho rõ, nếu cần
Cho biết là mình tha thứ. Có thể nói câu: apology accepted hoặc "OK, bỏ qua", hoặc "chuyện nhỏ, bỏ qua".
không lập đi lập lại.

NHỮNG YẾU TỐ ĐEM LẠI THÀNH CÔNG KHI XIN LỖI
Lời xin lỗi được coi là thành công khi:
làm cho người có lỗi cảm thấy nhẹ lòng, thoát khỏi sự áy náy và cắn rứt lương tâm (và từ đó ăn ngon ngủ yê

... mời bạn mua nguyệt san đọc tiếp ...