Trầm cảm

BS Nguyễn Văn Đích

 

Người xưa nói chúng ta có thất tình: hỉ nộ ai lạc ái ố dục nghĩa là mừng, giận, buồn, vui, yêu, ghét, ham muốn. Buồn vui bao trùm lên mọi sự sinh họat tuy nhiên chúng ta còn ít để ý đến. Nguyễn Du viết "Người buồn cảnh có vui đâu bao giờ". Cảnh vật vốn vô tri vô giác nhưng tùy theo tâm trạng của người quan sát mà cảnh có thể vui hoặc buồn. Nhìn vào bức tranh La Joconde của Leonard de Vinci người vui thì thấy nàng Mona Lisa mỉm cười, người buồn lại thấy Mona Lisa mếu. Tâm trạng của ai cũng có thể thay đổi nhưng trong một giới hạn. Khi vui hay buồn thái quá tác động tai hại đến đời sống cá nhân, cản trở sự làm việc hay quan hệ với người chung quanh thì coi là bệnh. Bệnh làm cho người ta buồn bã thái quá là trầm cảm.

Một ông trên bẩy mươi tuổi, sang Mỹ đã ba mươi năm, các con đều thành đạt làm bác sĩ, luật sư.... Đúng ra ông phải mãn nguyện nhưng lại than khổ sở. Ông lấy người ông đã yêu từ trên 40 năm nhưng bây giờ lại bất hòa, cho rằng đã nhầm lẫn, chẳng lẽ ly dị nên đành ở cùng nhà nhưng không nói chuyện với nhau. Ông đã vượt biên sang Mỹ tìm tự do nhưng bây giờ lại chê bai người Mỹ đủ điều. Ông chán nản, không đi đâu, nói rằng muốn tự tử nhưng chỉ vì sợ đau nên không tự tử mà thôi, nếu chết mà không đau thì chắc là đã chết cho rồi. Bạn bè thương tình làm cơm mời đến ăn, ông chê trách chủ nhà trước mặt mọi người nói rằng nếu biết trước là mời đông như thế thì đã không đến. Lúc nào ông cũng cằn nhằn, bất mãn, nhìn thấy cái gì cũng xấu, có thái độ tiêu cực, thậm chí chê trách cả cái cột đèn. Mỗi khi đi qua cái đèn báo hiệu ở ngã tư gần nhà ông cũng than phiền: "Cái đèn khốn nạn, chờ mãi nó mới bật đèn xanh nhưng khi qua được đèn xanh rồi lại phải chờ 3-4 cái đèn đỏ liên tiếp". Ông là người có học, có tài nhưng sống khổ sở, làm khổ mình và làm khổ vợ con, xa lánh bạn bè, suốt ngày ở nhà, chờ cái chết đến đem đi. Những trường hợp như thế không phải là hiếm, ở Mỹ ước lượng có chừng 12 triệu người bị trầm cảm; con số đó chưa phản ảnh đúng tình hình thực tế vì người bị trầm cảm vốn đã chán nản nên không đi khám và thân nhân không nghĩ rằng những người buồn bã hay khó tính đó là bị bệnh nên không thúc dục bệnh nhân đi khám chữa bệnh, mặt khác mặc cảm cho rằng mắc bệnh tâm thần là xấu cũng cản trở sự phát hiện và điều trị.

1.-   Làm sao biết bị trầm cảm? 
Người bị trầm cảm buồn bã chán nản, không ham thích gì kể cả tình dục, không muốn ăn, khó ngủ, xuống cân, ngược lại cũng có người không làm gì, ăn nhiều ngủ nhiều và lên cân. Họ thường kêu mệt, buổi sáng chưa làm gì đã mệt. Họ có thể kém chú ý, thiếu tự tin, không quyết định được, cảm thấy vô dụng hoặc có mặc cảm tội lỗi thí dụ như nói: "Tôi sống chẳng được ích gì, chỉ làm khổ vợ con". Có người lại trở nên bực bội, khó tính nghĩ rằng người khác đối xử xấu với mình. Họ thường xa lánh bạn bè, không muốn đi ra ngoài, và hay khóc. Người Á đông thường quy những triệu chứng vào cơ thể như kêu "mệt tim", hồi hộp, nhức đầu, đau lưng, đau bụng trong khi không có tổn thương cơ thể thực sự. Có người nghĩ đến tự tử hoặc có hành động tự tử.

2.-   Tại sao bị trầm cảm?
Trầm cảm có yếu tố di truyền nên trong gia đình thường có thân nhân bị trầm cảm. Tuy là một bệnh tinh thần nhưng trầm cảm có nguyên nhân cơ thể do thay đổi của chất trung gian hóa học dẫn truyền tín hiệu giữa các tế bào thần kinh. Mặt khác những khó khăn trong cuộc sống cũng góp phần làm bộc lộ hay nặng thêm trầm cảm. Những người lớn tuổi cô đơn, trải qua nhiều biến cố, gặp nhiều điều không vừa ý cũng hay bị trầm cảm.

3.-   Khi nào cần đi khám? 
Bà con chúng ta còn ít để ý đến các triệu chứng tinh thần nên nhiều người chưa tự đi khám. Cần đi khám khi cảm thấy mệt mỏi, mất hứng thú trong công việc hay trong đời sống. Bác sĩ gia đình là người đầu tiên tiếp nhân và điều trị bệnh nhân trầm cảm.

Bác sĩ sẽ thăm khám làm xét nghiệm để chẩn đoán. Sau khi có chẩn đoán chính xác cần điều trị để cải thiện đời sống và ngăn ngừa biến chứng. Biến chứng có thể là tự tử, nghiện rượu, nghiện thuốc, lo âu, khó khăn trong quan hệ gia đình và xã hội nghĩa là giảm phẩm chất của đời sống và giảm khả năng làm việc.

4.-   Trầm cảm là bệnh mãn tính như các bệnh khác.
Trầm cảm có thể chữa được bằng thuốc hoặc bằng tâm lý hoặc điều trị kết hợp. Đa số bệnh nhân được điều trị bằng thuốc.Thuốc có một ít tác dụng phụ lúc đầu và vì không có tác dụng ngay, nên nhiều người tưởng rằng thuốc không tốt nên không uống. Mặt khác tác dụng của thuốc là tác dụng về tinh thần và xảy ra từ từ nên người bệnh không cảm thấy. Chỉ sau một vài tháng bệnh nhân mới thấy là dùng thuốc có lợi. Một bệnh nhân nữ được bác sĩ gia đình chẩn đoán trầm cảm và cho uống Prozac. Bà biết trầm cảm là gì không nhớ được tên thuốc nên gọi Prozac là "thuốc nhức đầu" vì uống vào thấy khỏe và hết nhức đầu. Khi đổi bác sĩ, bà nhất định xin tiếp tục uống Prozac vì nếu không uống sẽ bị nhức đầu. Một bà đã ngoài 60 tuổi khóc sướt mướt, than rằng chồng đối xử

... mời bạn mua nguyệt san đọc tiếp ...